Anadolu Ajansının Öncüleri: Halide Edip-Yusuf Nadi 6.4.2019 24733 Kez Okundu

 

Türk basınının gelişmesine öncülük eden Yunus Nadi Abalıoğlu, Ruşen Eşref Ünaydın, Falih Rıfkı Atay gibi kalemler, Halide Edip Adıvar, Yakup Kadri Karaosmanoğlu gibi Türk Edebiyatının önemli yazarları ve araştırmacıları ve daha niceleri, Anadolu Ajansının kuruluşundan itibaren kurumda görev aldılar, onun gelişmesi için uğraş verdiler..

 

Anadolu Ajansı kurulmadan önce; Birinci Dünya Savaşı’ndan yenik çıkmış, 30 Ekim 1918’de ağır koşullar içeren Mondros Mütarekesi’ni imzalamış Osmanlı İmparatorluğu merkezinde, Türkiye-Havas Reuter ajansı çalışmalarını sürdürmekteydi. Mondros Mütarekesi’nin ardından İstanbul’u fiilen işgal eden Müttefikler ile Damat Ferit Paşa Hükümeti arasında varılan uzlaşma gereğince yabancılara haber imtiyazı verilerek kurulan Türkiye-Havas Reuter ajansının yayınladığı haberler, Türkiye’nin çıkarlarına değildi. Mustafa Kemal Paşa da bu ajansın uydurma, karışıklık çıkarmaya ve zihinleri bulandırmaya yönelik haberlerinden rahatsızlık duymaktaydı.

 

İzmir’in 15 Mayıs 1919’da Yunanlılar tarafından işgalinden dört gün sonra 19 Mayıs’ta Samsun’a çıkarak Milli Mücadelenin meşalesini tutuşturan Mustafa Kemal Paşa, Anadolu’da giriştiği kurtuluş hareketinin sesini duyurmak amacıyla çeşitli girişimlerde bulundu. AA’nın kuruluşundan önce, 4-11 Eylül 1919 tarihlerinde toplanan Sivas Kongresi’nde alınan kararların duyurulması amacıyla adını kendi koyduğu İradei Milliye gazetesinin 14 Eylül 1919’da yayınlanmasını sağlayan Mustafa Kemal, 27 Aralık 1919’da Ankara’ya gelişinden hemen sonra, ilk işlerden biri olarak gazete konusuna el attı ve 10 Ocak 1920’de yayın hayatına başlamasına öncülük ettiği Hakimiyeti Milliye gazetesinin de adını koydu.

 

İstanbul´un 16 Mart 1920´de resmen işgali ve Meclisi Mebusanın kapanması üzerine Mustafa Kemal Paşa, Ankara’da toplanacak Meclis için seçim yapılmasını bir yazı ile 19 Martta illere, komutanlıklara bildirdi. Artık İstanbul’da kalınamayacağını gören bazı aydınlar da bir süredir Milli Mücadeleye katılmanın yollarını aramaktaydı. Bu gelişme, Anadolu Ajansı’nın kuruluşunu da sağlayacaktı. Ankara’ya doğru yola çıkan iki ayrı kafilede yer alan Yeni Gün gazetesinin sahibi Yunus Nadi (Abalıoğlu) ile gazeteci yazar Halide Edip (Adıvar), 31 Mart´ta Geyve´de buluştular. Trenle yollarına devam eden “millici” iki aydın, Geyve-Akhisar (şimdiki adıyla Pamukova) istasyonundaki mola sırasında Ankara’ya gider gitmez ilk iş olarak “bir ajans teşkilatı” kurulmasının gerekliliğini görüştüler. Yunus Nadi ve Halide Edip, ajansın adını konuşurlarken; “Türk,” “Ankara,” “Anadolu” seçenekleri arasından “Anadolu Ajansı”nda karar kıldılar.

 

Yunus Nadi anılarında, Halide Edip ile istasyondaki mola sırasında aralarında geçen konuşmayı şöyle anlatıyor:

 

 “Mart 31, sene 920. Geyve´ye muvasalatımızın dördüncü günü ve üçüncü sabahıdır. Bugün Ankara´ya doğru yolumuza devam edeceğiz, çünkü beklediğimiz Halide Edib hanım kafilesi dün akşamüstü Geyve’ye geldiler. “Halide Edib Hanım ile ancak Akhisar istasyonundaki bir mola sırasında ayaküstü biraz görüşebildim.”. Bu konuşma sırasında Halide Edip, Anadolu’nun haklı davasını bütün dünyaya anlatabilmek amacıyla “bir ajans teşkilatı” kurma önerisinde bulunur: “... gider gitmez bir ajans teşkilatı kuralım, o vasıta ile dahile ve harice söyleriz.

 

                - Birinci şart hanımefendi. Sonra tabii bunun teferruatı gelir; mesela ilk merhalede neşriyat, ki başlı başına teşkilata ihtiyaç gösterir. Sonra propagandanın envaı...

                - Tabii sıra ile hepsi yapılır. Fakat benim fikrimce ilk iş ajans olmalıdır. Hatta isterseniz adını burada koyuverelim: Mesela Türk Ajansı, mesela Ankara Ajansı, mesela Anadolu Ajansı... daha da bulunabilir.

                - Bana (Anadolu Ajansı) en iyi bir isim gibi görünüyor.

           - Bana da öyle. Değil mi, evvela kendini ve mümkünse bütün vatanı kurtaracak olan Anadoludur. O halde kararımızı vermiş olalım: Anadolu Ajansı...

                - Evet Anadolu Ajansı hanımefendi...”

 

Anadolu Ajansı’nın ateş altındaki haber yolculuğu da Yunus Nadi ile Halide Edip’in, Geyve’nin Akhisar kazası istasyonunda yaptıkları, işte bu konuşmayla başladı.

 

Kafile Ankara’ya 1 Nisan 1920’de ulaştı. Yunus Nadi’nin ifadesiyle “4 veya 5 Nisan akşamı” Mustafa Kemal Paşanın karargâhı Ziraat Mektebinde (şimdi Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğü), yemekten sonra Anadolu Ajansı’nın kurulması gündeme getirildi.

 

Anadolu Ajansının kurlmasından önce kurulan “İradey-İ Millliye Gazetesi”, “Hakimiyet-i Milliye Gazetesi” ve “Minber Gazetesi” de milli mücadele döneminde halkın gelişmelerden haberdar olmasını sağlayan önemli basın kuruluşlarıdır.

 

Türkiye Büyük Millet Meclisi açılmadan 17 gün önce 6 Nisan 1920´de kurulan Anadolu Ajansı, TBMM´nin çıkardığı ilk yasaları duyurdu; Milli Mücadele´nin ve Kurtuluş Savaşı´nın her aşamasına, Cumhuriyet devrimlerine tanıklık etti. Atatürk´ün, yakın bir arkadaş grubunu, Anadolu Ajansı´nı Batılı anlamda bir haber ajansı kimliğine kavuşturmakla görevlendirmesiyle 1 Mart 1925´te "Anadolu Ajansı Türk Anonim Şirketi" kuruldu. O tarihlerde, Batı ülkelerinde bile örneği görülmeyen böyle bir yapılanmayla Anadolu Ajansı, özerk statüye kavuştu.

 

Diğer resimler

*İrâde-i Milliye Gazetesi

İrade-i Milliye, İtilaf Devletleri’nin işgallerine karşı 1919´da Anadolu’da başlayan kurtuluş hareketinin ilk yayın organı olarak Sivas’ta çıkarılan gazete. Gazetenin çıkarılmasına Sivas Kongresi’nde karar verilmişti. Vikipedi

 

 

 

*Minber Gazetesi

Minber, 1 Kasım 1918 ile 21 Aralık 1918 tarihleri arasında İstanbul´da yayımlanan günlük siyasi gazete. Toplam 51 sayı çıkarmıştır. Sahipliğini Ali Fethi Bey´in, sorumlu müdürlüğünü Rasim Ferit´in yaptığı ve Mustafa Kemal Paşa´nın kuruluş sermayesi ve yayımına katkıda bulunduğu gazete uzun ömürlü olmadı. Vikipedi

 

 

*Hâkimiyet-i Milliye Gazetesi

Hakimiyet-i Milliye, Kurtuluş Savaşı sırasında başkanlığını Mustafa Kemal Paşa’nın yaptığı Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti Heyet-i Temsiliyesi’nin yayın organı olarak 10 Ocak 1920’de Ankara’da yayın hayatına başlayan Türkçe gazetedir. Vikipedi

Kuruluş tarihi10 Ocak 1920

Siyasi görüşüHükûmetin resmi sözcüsü

 

 

Kaynaklar:

(1)   http://www.aa.com.tr

(2)   https://www.turkcebilgi.com/anadolu_ajans%C4%B1

(3)   https://www.aa.com.tr/tr/p/tarihce

(4)   https://tr.redsearch.org/images/8641081

(5)http://www.guncelmeydan.com/pano/ataturk-soyadi-konusunda-uydurmalar-ve-gercekler-cengiz-ozakinci-t44970.html

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Sizde Görüşlerinizi Bildirin

Yorumlar

Bu Yazıya Henüz Yorum Yapılmadı !